(જી.એન.એસ) તા. ૨૧
નવી દિલ્હી,
દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર બગાડ થતાં, સમગ્ર દિલ્હી-NCR (નેશનલ કેપિટલ રિજન)માં તાત્કાલિક અસરથી ‘ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન’ (GRAP)નો પ્રથમ તબક્કો (Stage 1) લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. પર્યાવરણ મંત્રી સિરસાએ આ અંગે જાહેરાત કરી હતી. ‘કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ’ (CAQM) એ નેશનલ કેપિટલ રિજન (NCR)ની તમામ એજન્સીઓને પ્રદૂષણનું સ્તર વધુ ખરાબ થતું અટકાવવા માટેના પગલાં સઘન બનાવવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
CAQMના ૨૧ ઓક્ટોબરના આદેશ મુજબ, દિલ્હીનો ‘એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ’ (AQI) ૨૦ ઓક્ટોબરે ૧૭૯ (જે ‘મધ્યમ’ શ્રેણીમાં આવે છે) હતો, જે ૨૧ ઓક્ટોબરે બપોરે ૨ વાગ્યે વધીને ૨૪૪ પર પહોંચી ગયો છે. આ આંકડો હવે ‘ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવે છે. હવાની ગુણવત્તાની આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સત્તાવાળાઓએ પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી અને સમગ્ર વિસ્તારમાં પ્રદૂષણ નિયંત્રણ યોજનાનો પ્રથમ તબક્કો અમલમાં મૂક્યો છે.
આ નિર્ણય CAQMની પેટા-સમિતિની બેઠક બાદ લેવામાં આવ્યો છે. આ બેઠકમાં દિલ્હી-NCRમાં હવાની વર્તમાન ગુણવત્તાની સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી, સાથે જ ‘ઇન્ડિયા મેટિરોલોજિકલ ડિપાર્ટમેન્ટ’ (IMD) અને ‘ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટ્રોપિકલ મેટિરોલોજી’ (IITM) દ્વારા આપવામાં આવેલા પૂર્વાનુમાનોને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા. પૂર્વાનુમાનો સૂચવે છે કે આગામી દિવસોમાં દિલ્હીનો AQI ‘ખરાબ’ શ્રેણીમાં રહેવાની શક્યતા છે. આ સમીક્ષા બાદ, પેટા-સમિતિએ સમગ્ર NCR વિસ્તારમાં તાત્કાલિક અસરથી GRAPના પ્રથમ તબક્કા હેઠળના તમામ પગલાં લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
GRAPનો પ્રથમ તબક્કો (Stage 1) શા માટે લાગુ કરવામાં આવ્યો છે?
આ નિર્ણય દિલ્હીના AQIમાં એક જ દિવસમાં નોંધપાત્ર વધારો થયા બાદ લેવામાં આવ્યો છે. ૨૦ ઓક્ટોબરે AQI ૧૭૯ હતો (જે ‘મધ્યમ’ શ્રેણીમાં ગણાય છે), જે ૨૧ ઓક્ટોબરે બપોરે ૨ વાગ્યા સુધીમાં વધીને ૨૪૪ પર પહોંચી ગયો. ૨૪૪નો આંકડો ‘ખરાબ’ શ્રેણીમાં આવે છે, જે દર્શાવે છે કે શહેરની હવાની ગુણવત્તા બગડી છે.
પેટા-સમિતિએ પ્રથમ તબક્કાના પગલાં લાગુ કરવાનો નિર્ણય લેતા પહેલા પ્રદૂષણના વર્તમાન સ્તર અને આગામી દિવસોના પૂર્વાનુમાન – બંને બાબતોને ધ્યાનમાં લીધી હતી. આ મૂલ્યાંકન IMD અને IITM પાસેથી મળેલી માહિતી પર આધારિત હતું, જે મુજબ હવાની ગુણવત્તા ‘ખરાબ’ શ્રેણીમાં રહેવાની અપેક્ષા છે.
CAQMનો આ નિર્ણય માત્ર દિલ્હી પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર ‘નેશનલ કેપિટલ રિજન’ (NCR)ને આવરી લે છે. આ આદેશમાં તમામ સંબંધિત એજન્સીઓને GRAP શેડ્યૂલના પ્રથમ તબક્કા હેઠળ નિર્ધારિત પગલાં વિલંબ વિના અમલમાં મૂકવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.
એજન્સીઓને પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પગલાં વધુ તીવ્ર બનાવવા જણાવ્યું છે
CAQM એ NCR માં અમલીકરણ એજન્સીઓને સ્ટેજ 1 ની કાર્યવાહી હાથ ધરવા, તેનું નિરીક્ષણ અને સમીક્ષા કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે. ઉદ્દેશ્ય હવા ગુણવત્તા સૂચકાંકને વધુ બગડતો અટકાવવાનો છે.
આ આદેશ એજન્સીઓને કડક તકેદારી રાખવા અને GRAP શેડ્યૂલમાં પહેલાથી સૂચિબદ્ધ પગલાંને વધુ તીવ્ર બનાવવા પણ કહે છે. અધિકારીઓ પરિસ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરવાનું ચાલુ રાખે અને હવા ગુણવત્તાની સ્થિતિ બદલાતા પગલાંની અસરકારકતાની સમીક્ષા કરે તેવી અપેક્ષા છે.
નાગરિકોને GRAP ના સ્ટેજ 1 હેઠળ નિર્ધારિત નાગરિક ચાર્ટરનું કડક પાલન કરવા પણ વિનંતી કરવામાં આવી છે. આ અપીલ યોજના હેઠળ રજૂ કરાયેલા પગલાં સમગ્ર પ્રદેશમાં અનુસરવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવાના વ્યાપક પ્રયાસનો ભાગ છે.
CAQM હવા ગુણવત્તાનું નિરીક્ષણ કરશે અને પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરશે
પેટા-સમિતિએ કહ્યું છે કે તે દિલ્હી-NCR માં હવા ગુણવત્તાની સ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખશે અને સમયાંતરે સ્થિતિની સમીક્ષા કરશે. આગળના નિર્ણયો દિલ્હીમાં નોંધાયેલા AQI અને IMD અને IITM દ્વારા જારી કરાયેલ આગાહીઓ પર આધારિત રહેશે.
કમિશને તમામ સંબંધિત એજન્સીઓ દ્વારા અમલીકરણ માટે 21 ઓક્ટોબરના રોજ સુધારેલું GRAP સમયપત્રક જારી કર્યું છે. આ સમયપત્રક CAQM ની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ છે.
NCR માં હવે સ્ટેજ 1 અમલમાં હોવાથી, અધિકારીઓને સતર્ક રહેવા અને નિર્ધારિત પગલાં તાત્કાલિક અમલમાં મૂકવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. તાજી હવા ગુણવત્તા વાંચન અને હવામાન આગાહી ઉપલબ્ધ થતાં પરિસ્થિતિનું મૂલ્યાંકન ચાલુ રહેશે.