(જી.એન.એસ) તા. ૨૧
તેહરાન,
ઈરાને તેના સમૃદ્ધ યુરેનિયમને ત્રીજા દેશમાં મોકલવાના પ્રસ્તાવને ફગાવી દીધો છે. ઈરાનના સુરક્ષા પ્રમુખ મોહસેન રેઝાઈએ પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ પ્રમુખ આસિમ મુનીરને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેહરાન કોઈપણ પરમાણુ સામગ્રીને દેશની બહાર જવા દેશે નહીં. ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંઘર્ષને સમાપ્ત કરવાના પાકિસ્તાનના પ્રયાસોના ભાગરૂપે, ઈસ્લામાબાદે પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો કે તેહરાને તેના સમૃદ્ધ યુરેનિયમનો કેટલોક હિસ્સો અન્ય દેશમાં મોકલી આપવો જોઈએ.
ઈરાનની સર્વોચ્ચ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના સચિવ રેઝાઈએ પાકિસ્તાની સૈન્ય નેતાને કહ્યું, “સમૃદ્ધ પરમાણુ સામગ્રીનો એક નાનકડો અંશ પણ ઈરાનની બહાર જશે નહીં.” પાકિસ્તાની નેતા હાલમાં તેહરાનની મુલાકાતે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે શાંતિ સમજૂતી કરાવવા માટેના નવા પ્રયાસોનો ભાગ છે.
તેમણે વધુમાં કહ્યું, “આવી સામગ્રી ઈરાની લોકો માટે એક મોટી સંપત્તિ અને રાષ્ટ્રીય ધન સમાન છે, જેનો ઉપયોગ દેશની અંદર જ થવો જોઈએ.”
રેઝાઈએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી વોશિંગ્ટન વિશ્વાસ કેળવવા માટે અર્થપૂર્ણ પગલાં નહીં ભરે ત્યાં સુધી અમેરિકા સાથે કોઈ વાટાઘાટો થશે નહીં — “એક એવી પ્રક્રિયા જેની શરૂઆત ઈરાનની શરતો પૂરી કરવાથી થવી જોઈએ.”
ઈરાનના મુખ્ય વાટાઘાટકાર અને સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાગેર ઘાલીબાફ તેમજ રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને પણ મુનીર સમક્ષ આવી જ વાત દોહરાવી હતી.
મુનીર સાથેની મુલાકાત દરમિયાન, પેઝેશ્કિયાને અમેરિકાની ધમકીઓ હેઠળ વાટાઘાટો કરવાના વિચારને નકારી કાઢ્યો અને કહ્યું, “અમેરિકનોએ પહેલા ધમકીઓ અને પ્રતિબંધો હટાવવા પડશે; તો જ આપણે વાતચીત કરી શકીએ છીએ.”
“આજે, આપણો દેશ અમેરિકા પર વિશ્વાસ કરતો નથી. તેને લાગે છે કે જો આપણે વાટાઘાટોમાં જોડાઈશું, તો તેઓ (અમેરિકનો) ફરીથી આપણા પર હુમલો કરશે.”
ઘાલીબાફે કહ્યું, “અમારી પાસે કહેવા માટે નવું કંઈ નથી; જ્યાં સુધી અમેરિકા સાત શરતો પૂરી નહીં કરે ત્યાં સુધી તે ઈરાનનો વિશ્વાસ જીતી શકશે નહીં.” તેમણે નોંધ્યું કે “ધમકીઓ અને સૈન્ય કવાયતો ઈરાનના વ્યૂહાત્મક નિર્ણયોને પ્રભાવિત કરી શકતી નથી.”
પાકિસ્તાન, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ મધ્યસ્થી છે, પરંતુ જૂન મહિનામાં ઈસ્લામાબાદના સમર્થનથી થયેલી યુદ્ધવિરામ સમજૂતી નિષ્ફળ ગયા બાદ મધ્યસ્થીના પ્રયાસો એક રીતે અટકી ગયા છે. આ સમજૂતી સંઘર્ષના કાયમી ઉકેલ માટે કોઈ માળખું તૈયાર કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. તાજેતરમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દરમિયાન વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે થયેલી પરોક્ષ વાતચીત પણ કોઈ નક્કર પરિણામ લાવવામાં નિષ્ફળ રહી છે. ઈરાનની માંગણીઓ
મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધની શરૂઆત ફેબ્રુઆરીના અંતમાં થઈ, જ્યારે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયેલે ઈરાન પર ઘાતક હુમલાઓ કર્યા. આ ઘટનાક્રમ એવા સમયે બન્યો જ્યારે વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે વાટાઘાટો ચાલી રહી હતી.
પોતાની તરફથી લડાઈ અટકાવવા માટે, તેહરાને અન્ય માંગણીઓ ઉપરાંત, સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધવિરામ, વિદેશમાં જપ્ત કરાયેલી પોતાની સંપત્તિઓને મુક્ત કરવા અને તેના તેલ ક્ષેત્ર પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો હટાવવાની માંગ કરી છે.
તેહરાને અગાઉ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તે પોતાની પરમાણુ સામગ્રી — જે ૬૦ ટકા સુધી સમૃદ્ધ (enriched) કરવામાં આવી છે અને પરમાણુ બોમ્બ બનાવવા માટે જરૂરી ૯૦ ટકાના સ્તરની નજીક છે — તે કોઈ અન્ય દેશને સોંપશે નહીં. જોકે, ઈરાને પોતાની સરહદોની અંદર જ આ સામગ્રીની સાંદ્રતા ઘટાડવાની (dilute કરવાની) શક્યતાનો સંકેત આપ્યો હતો.
વોશિંગ્ટન અને તેના સાથી દેશોએ ઈરાન પર અનેક તબક્કામાં પ્રતિબંધો લાદ્યા છે. તેમનો આરોપ છે કે ઈરાન પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, જોકે તેહરાને લાંબા સમયથી આ આરોપને નકારી કાઢ્યો છે.