(જી.એન.એસ) તા. ૬
નવી દિલ્હી,
વપરાશકર્તાઓ માટે ખુલ્લું, સલામત, વિશ્વસનીય અને જવાબદાર સાયબરસ્પેસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, કેન્દ્ર સરકારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા જનરેટ કરાયેલ સામગ્રીને રોકવા માટે નિયમનકારી માળખાને મજબૂત બનાવ્યું છે, જેમાં AI-જનરેટ કરેલ ઑડિઓ, વિડિઓ અને ટેક્સ્ટ સહિત ડીપફેકના ફેલાવાને રોકવા માટે કડક નિયમો રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
ગેરકાયદેસર સામગ્રીનું 3-કલાક દૂર કરવું
સુધારેલા માહિતી ટેકનોલોજી (IT) નિયમો હેઠળ, AI-જનરેટ કરેલ સામગ્રીમાં હવે સ્પષ્ટ લેબલ અને ટ્રેસેબલ મેટાડેટા હોવા જોઈએ જેથી વપરાશકર્તાઓને હેરફેર કરેલ અથવા કૃત્રિમ સામગ્રી ઓળખવામાં મદદ મળે.
સરકારે કોર્ટના આદેશ અથવા સરકારી નિર્દેશ પછી ગેરકાયદેસર સામગ્રી દૂર કરવાની સમયમર્યાદા 36 કલાકથી ઘટાડીને 3 કલાક કરી છે.
સુધારેલા માળખામાં ફરિયાદ નિવારણ સમયમર્યાદા પણ ટૂંકી કરવામાં આવી છે. નગ્નતા, ઢોંગ અને અન્ય હાનિકારક AI-જનરેટ કરેલ સામગ્રી જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓને લગતી ફરિયાદોનું નિરાકરણ હવે પહેલાની 24 કલાકની સમયમર્યાદાની તુલનામાં બે કલાકની અંદર કરવું આવશ્યક છે.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને ડીપફેક અને ગેરકાયદેસર AI-જનરેટ કરેલ સામગ્રીના અન્ય સ્વરૂપોને શોધવા, ફ્લેગ કરવા અને અટકાવવા માટે સ્વચાલિત તકનીકી પગલાં અપનાવવાની જરૂર પડશે.
સરકારે ચેતવણી આપી છે કે નવા નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ રહેનારા પ્લેટફોર્મ માહિતી ટેકનોલોજી કાયદા હેઠળ ઉપલબ્ધ “સેફ હાર્બર” સુરક્ષા ગુમાવી શકે છે.
સરકારે IT નિયમો, 2021 માં સુધારો કર્યો
અગાઉ, 10 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ, સરકારે IT નિયમો, 2021 માં સુધારો કરીને નિયમનકારી માળખાને મજબૂત બનાવ્યું હતું, જેથી કૃત્રિમ રીતે જનરેટ કરેલી માહિતી (SGI), જેમાં ડીપફેક્સ અને AI-જનરેટ કરેલી સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે, તેનાથી થતા નુકસાનને દૂર કરી શકાય. સરકારે એક નવો નિયમ પસાર કર્યો જ્યાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મને AI દ્વારા બનાવેલી અથવા બદલાયેલી કોઈપણ સામગ્રીને સ્પષ્ટ રીતે ચિહ્નિત કરવાની જરૂર છે. તે ફક્ત AI લેબલ પર ટેગ કરવા વિશે નથી, પરંતુ દરેક સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મે દૃશ્યમાન ટૅગ્સ અને મેટાડેટા ઉમેરવા પડશે જેથી કોઈપણ AI-જનરેટ કરેલી સામગ્રીને એક નજરમાં જોઈ શકે. આ ડિજિટલ કાયદાઓમાં મોટા અપડેટના ભાગ રૂપે આવે છે, અને તે લોકોને નકલી અને વાસ્તવિક સામગ્રી – છબીઓ, વિડિઓઝ, વૉઇસ નોટ્સ – વચ્ચે તફાવત કરવામાં મદદ કરવા માટે છે કારણ કે તફાવત ચોક્કસપણે અજેય છે.
ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ માહિતી ટેકનોલોજી નિયમો, 2021 માટે આ નવા ડ્રાફ્ટ સુધારાઓ તૈયાર કર્યા છે. આ નિયમો ફક્ત લેબલોને લક્ષ્ય બનાવતા નથી, પરંતુ તેઓ પ્લેટફોર્મ્સને એવા સ્વચાલિત સાધનોનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે છે જે ગેરકાયદેસર, જાતીય શોષણકારક અથવા ગેરમાર્ગે દોરતી AI સામગ્રી વાયરલ થાય અથવા લોકોમાં ફેલાય તે પહેલાં તેને પકડી અને અવરોધિત કરે છે.
સરકારે AI શાસન માટે સંતુલિત અને વ્યવહારિક અભિગમ અપનાવ્યો છે. 5 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ ભારત AI શાસન માર્ગદર્શિકા, AI ના સલામત, વિશ્વસનીય અને જવાબદાર વિકાસ અને જમાવટ માટે જોખમ-આધારિત અને પ્રમાણસર માળખું પૂરું પાડે છે.