(જી.એન.એસ) તા. ૯
ભારતીય મૂળના નવનીથમ ‘નાવી’ પિલ્લેને “શાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાને પ્રોત્સાહન આપવાના” તેમના પ્રયાસો બદલ 2026નો નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો. પિલ્લે દક્ષિણ આફ્રિકા સ્થિત માનવ અધિકાર વકીલ છે.
એક નિવેદનમાં, નોર્વેજીયન નોબેલ સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે પિલ્લેએ દેશો અને રાષ્ટ્રીય નેતાઓને જવાબદાર ઠેરવ્યા છે અને “હિંસા અને સંઘર્ષના પીડિતોમાં આશાનું કિરણ જગાવ્યું છે”. સમિતિએ કહ્યું કે પિલ્લેએ હંમેશા કાયદાના શાસનનું પાલન કરવાની વ્યક્તિઓ અને દેશોની જવાબદારી પર ભાર મૂક્યો છે.
નોર્વેજીયન નોબેલ સમિતિએ કહ્યું, “સાર્વત્રિક કાનૂની સિદ્ધાંતો પ્રત્યેની નાવી પિલ્લેની પ્રતિબદ્ધતા અને તેમનું દ્રઢ નૈતિક વલણ તેમની લાંબી કારકિર્દી દરમિયાન અવિચલ રહ્યું છે.” “નેલ્સન મંડેલા અને રંગભેદ (apartheid) વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવનારા અન્ય લોકોના બચાવમાં કરેલા તેમના શરૂઆતના કાર્યથી લઈને આપણા સમયના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય કોર્ટ કેસોમાં ન્યાયાધીશ તરીકેની તેમની સેવા સુધી એક સમાન સૂત્ર જોવા મળે છે.”
નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર મેળવનાર ભારતીયો
પિલ્લે ભારતીય મૂળના નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાઓની યાદીમાં જોડાયા છે. તેમના પહેલાં, વિદેશી નાગરિકતા ધરાવતા ભારતીય મૂળના અનેક લોકોએ આ પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કાર મેળવ્યો છે, જેમાં હર ગોવિંદ ખુરાના (1968, શરીરવિજ્ઞાન અથવા તબીબી શાસ્ત્ર), સુબ્રહ્મણ્યન ચંદ્રશેખર (1983, ભૌતિકશાસ્ત્ર), વેંકટરામન ‘વેંકી’ રામકૃષ્ણન (2009, રસાયણશાસ્ત્ર), વી.એસ. નૈપાલ (2001, સાહિત્ય) અને અભિજીત બેનર્જી (2019, અર્થશાસ્ત્ર) નો સમાવેશ થાય છે.
દરમિયાન, અત્યાર સુધી નોબેલ પુરસ્કાર મેળવનાર ભારતીય નાગરિકોમાં રવીન્દ્રનાથ ટાગોર (1913, સાહિત્ય), સર સી.વી. રામન (1930, ભૌતિકશાસ્ત્ર), મધર ટેરેસા (1979, શાંતિ), અમર્ત્ય સેન (1998, અર્થશાસ્ત્ર) અને કૈલાશ સત્યાર્થી (2014, શાંતિ) નો સમાવેશ થાય છે.
નવનીથમ ‘નાવી’ પિલ્લે કોણ છે?
1941માં દક્ષિણ આફ્રિકાના ડરબનમાં ભારતીય મૂળના પરિવારમાં જન્મેલા પિલ્લે માનવ અધિકાર વકીલ છે. તેમણે તેમનું મોટાભાગનું બાળપણ દક્ષિણ આફ્રિકામાં રંગભેદના સમયગાળા દરમિયાન વિતાવ્યું હતું, અને તમામ મુશ્કેલીઓ છતાં, તેઓ દેશમાં કાયદાની પ્રેક્ટિસ કરનાર ભારતીય મૂળની પ્રથમ મહિલા બન્યા હતા. તેમણે ૧૯૬૫માં કાયદામાં સ્નાતકની ડિગ્રી મેળવી. માનવ અધિકાર વકીલ તરીકેની તેમની કારકિર્દી દરમિયાન, પિલ્લેએ રંગભેદ વિરોધી અનેક ઝુંબેશમાં ભાગ લીધો છે અને ભેદભાવપૂર્ણ કાયદાઓ સામે લડ્યા છે.
પિલ્લેએ રવાન્ડા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત ટ્રિબ્યુનલમાં ન્યાયાધીશ તરીકે પણ સેવા આપી હતી. વધુમાં, તેઓ ગામ્બિયા વિરુદ્ધ મ્યાનમાર મામલામાં આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલતના એડહોક જજ તરીકે સેવા આપી રહ્યા છે. વધુમાં, તેઓ કબજા હેઠળના પેલેસ્ટિનિયન પ્રદેશ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ પંચના અધ્યક્ષ પણ છે.