(જી.એન.એસ) તા. ૩૦
નવી દિલ્હી,
દિલ્હીમાં ગંભીર વાયુ પ્રદૂષણ વચ્ચે ફટાકડા પર નિયંત્રણોની માંગ કરતી અરજીની સુનાવણી દરમિયાન, સુપ્રીમ કોર્ટે બુધવારે (30 સપ્ટેમ્બર) કહ્યું કે તે ન તો ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકશે અને ન તો દિવસભર તેના ઉપયોગની મંજૂરી આપશે.
કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે, “અમે ન તો સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ માટે સંમત થઈશું અને ન તો 24 કલાક ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી આપીશું. સંપૂર્ણ પ્રતિબંધથી અમુક લોકોની ભાવનાઓને ઠેસ પહોંચી શકે છે, જ્યારે દિવસભર ફટાકડા ફોડવાની મંજૂરી આપવાથી વૃદ્ધો, બીમાર લોકો અને બાળકો સહિત તમામ જીવો પર ભારે અસર પડશે.”
સર્વોચ્ચ અદાલતે કહ્યું કે ફટાકડાના ઉપયોગ માટે ચોક્કસ સમય નક્કી કરીને અને કયા પ્રકારના ફટાકડાને મંજૂરી આપવી તે નક્કી કરીને મધ્યમ માર્ગ શોધવાની જરૂર છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB) અને કેન્દ્ર સરકારને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ ફટાકડામાં બેરિયમના ઉપયોગની તપાસ કરવા અને અવાજના સ્તર (ડેસિબલ સ્તર)નું મૂલ્યાંકન કરવા માટે સંયુક્ત પરીક્ષણો કરે.
આ મામલે આગામી સુનાવણી 15 ઓક્ટોબરના રોજ નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.
દિલ્હી સરકારના શિયાળા દરમિયાન પ્રદૂષણ નિયંત્રણના પગલાં
દિલ્હી સરકારે વાયુ પ્રદૂષણનો સામનો કરવા માટે તેનો ‘વિન્ટર એક્શન પ્લાન 2026-27’ જાહેર કર્યો છે, જેમાં કડક અમલીકરણ, વાહનો અને બાંધકામ પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણો અને વધેલી જનભાગીદારી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાએ કહ્યું કે કેન્દ્ર અને દિલ્હી સરકાર દિલ્હી-NCRમાં પ્રદૂષણનો સામનો કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરી રહ્યા છે. આ યોજના ‘સંપૂર્ણ સરકાર’ (whole-of-government) અને ‘સંપૂર્ણ સમાજ’ (whole-of-society) અભિગમ અપનાવે છે, જેમાં કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ (CAQM), સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ (CPCB), સ્થાનિક સંસ્થાઓ, દિલ્હી પોલીસ અને દિલ્હી મેટ્રો રેલ કોર્પોરેશન (DMRC) જેવી એજન્સીઓને એકસાથે લાવવામાં આવી છે.
આ યોજના હેઠળ, 1 ઓક્ટોબરથી ANPR સિસ્ટમથી સજ્જ તમામ 500 પેટ્રોલ પંપ પર ‘નો PUCC, નો ફ્યુઅલ’ (PUCC વગર ઈંધણ નહીં) અભિયાનને વધુ સઘન બનાવવામાં આવશે. માન્ય PUCC વગરના વાહનો અને નિર્ધારિત આયુષ્ય પૂર્ણ કરી ચૂકેલા વાહનોને ઈંધણ આપવામાં આવશે નહીં. 1 નવેમ્બરથી, દિલ્હીની બહાર નોંધાયેલા અને BS-VI ધોરણોને પૂર્ણ ન કરતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ વાહનોના પ્રવેશ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે; જોકે, CNG અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને આમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. બાંધકામ સંબંધિત નિયંત્રણો તબક્કાવાર રીતે લાગુ કરવામાં આવશે. ૧ નવેમ્બરથી ૩૧ જાન્યુઆરી દરમિયાન ધૂળ ઉડાવતી તોડફોડ (demolition) અને બહારના સિવિલ બાંધકામની પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ રહેશે, જ્યારે ૧૦ ડિસેમ્બરથી ૨૦ જાન્યુઆરી દરમિયાન બાંધકામ અને તોડફોડની તમામ પ્રવૃત્તિઓ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે. સરકારે બાંધકામ સ્થળો પર ૧૦૦% CCTV કવરેજ પણ ફરજિયાત બનાવ્યું છે.
૫૦% ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ (ઘરેથી કામ)
ટ્રાફિક અને વાહનોના ઉત્સર્જનને ઘટાડવા માટે, સરકારી અને ખાનગી કચેરીઓ ૧ નવેમ્બરથી ૫૦ ટકા કર્મચારીઓ માટે ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ અથવા અઠવાડિયામાં બે દિવસ ઘરેથી કામ કરવાની વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકશે. MCDની કચેરીઓ સવારે ૮:૩૦ થી સાંજે ૫ વાગ્યા સુધી કાર્યરત રહેશે, જ્યારે દિલ્હી સરકારની કચેરીઓ સવારે ૧૦ થી સાંજે ૬:૩૦ વાગ્યા સુધી ચાલશે. મેટ્રો પાર્કિંગ સુવિધાઓ સિવાય, અધિકૃત પાર્કિંગ સ્થળો પર પાર્કિંગના દરો પણ બમણા કરવામાં આવશે.
સરકાર શિયાળાની વ્યૂહરચનાના ભાગરૂપે જાહેર પરિવહનને પણ પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. દિલ્હીમાં હાલમાં ૬,૮૪૦ બસો (જેમાં ૫,૦૮૮ ઈલેક્ટ્રિક બસોનો સમાવેશ થાય છે) કાર્યરત છે અને સરકારે દૈનિક મેટ્રો મુસાફરોની સંખ્યા ૭૨ લાખ તથા DTC મુસાફરોની સંખ્યા ૪૨ લાખ સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. ‘લાસ્ટ-માઈલ કનેક્ટિવિટી’ (મુસાફરીના અંતિમ તબક્કાની સુવિધા) સુધારવા માટે ૧ થી ૧૦ ઓક્ટોબર દરમિયાન ‘દિલ્હી મેટ્રો સારથી એપ’ના પ્રચાર માટેનું અભિયાન પણ ચલાવવામાં આવશે.