(જી.એન.એસ) તા. ૨૮
નવી દિલ્હી,
સુપ્રીમ કોર્ટે સોમવારે દિલ્હી-એનસીઆર (NCR) વિસ્તારમાં ચાલતી બસમાં ૧૬ વર્ષની સગીરા પર કથિત સામૂહિક દુષ્કર્મની ઘટનાની સ્વતઃ સંજ્ઞા (suo motu cognizance) લીધી હતી અને જાહેર સ્થળોએ મહિલાઓ તથા બાળકોની સુરક્ષા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે આવી ઘટનાઓ કાયદા અમલીકરણ અને જાહેર વહીવટી તંત્રની પાયાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં નિષ્ફળતા તરફ નિર્દેશ કરે છે. કોર્ટે દિલ્હી પોલીસ પાસેથી જવાબ માંગ્યો હતો અને નોંધ્યું હતું કે પાર્ક, બસ અને રસ્તાઓ જેવા સ્થળોને “ઉચ્ચ જોખમવાળા વિસ્તારો” બનવા દઈ શકાય નહીં.
ન્યાયાધીશ જે.બી. પારડીવાલા અને કે. વિનોદ ચંદ્રનની બનેલી ખંડપીઠે રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્રમાં સગીરો સાથે સંકળાયેલી જાતીય હિંસાની તાજેતરની અનેક ઘટનાઓને ઉજાગર કરતા મીડિયા અહેવાલોની નોંધ લીધી હતી. કોર્ટે જે કેસોનો ઉલ્લેખ કર્યો તેમાં લેડી શ્રી રામ કોલેજ નજીક આસ્થા કુંજ પાર્કમાં ૧૭ વર્ષની સગીરા પર કથિત બળાત્કાર, સ્વરૂપ નગરમાં સગીરા પર કથિત સામૂહિક દુષ્કર્મ અને ગ્રેટર નોઈડાથી દિલ્હી જતી બસમાં અન્ય એક સગીરા પર કથિત જાતીય હુમલાની ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્રમાં જાહેર સ્થળોએ મહિલાઓ અને બાળકોની સુરક્ષા અંગે વધી રહેલી ચિંતા વચ્ચે સર્વોચ્ચ અદાલતનો આ હસ્તક્ષેપ સામે આવ્યો છે. આસ્થા કુંજ કેસ, જેમાં પોલીસ કર્મચારી હોવાનો ઢોંગ કરનારા ત્રણ શખ્સો દ્વારા ૧૭ વર્ષની સગીરા પર કથિત સામૂહિક દુષ્કર્મ ગુજારવામાં આવ્યો હતો, તેણે આ વિસ્તારમાં સુરક્ષા અને સલામતી અંગે વ્યાપક પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ૨૦૧૨ના નિર્ભયા કેસ સાથે સમાનતા દર્શાવી
સુનાવણી દરમિયાન, ખંડપીઠે જાતીય હુમલાના કેસોની પુનરાવૃત્તિ અંગે દુઃખ વ્યક્ત કર્યું હતું અને સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે શું ૨૦૧૨ના નિર્ભયા કેસમાંથી ખરેખર કોઈ બોધપાઠ લેવામાં આવ્યો છે કે કેમ. કોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે, “૨૦૧૨ના નિર્ભયા કેસ સાથે પીડાદાયક સમાનતા જોયા વિના રહી શકાતું નથી અને એ વિચારવું પડે છે કે શું કોઈ બોધપાઠ લેવામાં આવ્યો છે. જાહેર સુરક્ષાની ખાતરી હોવા છતાં એનસીઆર (NCR)માં જાતીય હુમલાની ઘટનાઓ બની રહી છે. હિંસા મુક્ત અને ગરિમાપૂર્ણ જીવન જીવવાનો અધિકાર બંધારણની કલમ ૨૧ હેઠળ એક મૂળભૂત અધિકાર છે.” ચાલતી બસમાં શું બન્યું?
કેસની વિગતો મુજબ, ૧૬ વર્ષીય કિશોરી ૪ ઓગસ્ટના રોજ ગ્રેટર નોઈડાથી નોઈડા તરફ જવા માટે એક સ્લીપર બસમાં સવાર થઈ હતી. આરોપ છે કે બસ ચાલુ હતી ત્યારે ડ્રાઈવર અને કંડક્ટરે તેની સાથે જાતીય સતામણી કરી હતી. ત્યારબાદ, કિશોરીને જૂની દિલ્હીના કાશ્મીરી ગેટ વિસ્તાર નજીક ઉતારી દેવામાં આવી હતી; આ સ્થળ તે જગ્યાથી ૪૦ કિલોમીટરથી વધુ દૂર હતું જ્યાંથી તેણે બસ પકડી હતી.
આ કેસમાં આરોપી બંને વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
રાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર પંચ (NHRC) એ અગાઉ આ ઘટનાની સ્વતઃ સંજ્ઞા લીધી હતી. પંચે જણાવ્યું હતું કે કિશોરી ગ્રેટર નોઈડાથી બસમાં સવાર થઈ હતી અને કાશ્મીરી ગેટ બસ ટર્મિનલ પર ઉતારવામાં આવે તે પહેલાં ડ્રાઈવર અને કંડક્ટર દ્વારા તેની સાથે કથિત રીતે સતામણી કરવામાં આવી હતી. NHRC એ દિલ્હી અને ગૌતમ બુદ્ધ નગરના પોલીસ કમિશનરો તેમજ મેનપુરીના પોલીસ અધિક્ષક પાસેથી વિગતવાર અહેવાલો માંગ્યા હતા, જેમાં તપાસની સ્થિતિ અને પીડિતાને આપવામાં આવેલ વળતર (જો કોઈ હોય તો) અંગેની માહિતીનો સમાવેશ થાય છે.
તપાસમાં બસની સુરક્ષા અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
આ કેસને કારણે ખાનગી સ્લીપર બસની સુરક્ષા અને નિયમનકારી પાલન અંગે પણ તપાસ શરૂ થઈ છે. ઘટના બાદ પોલીસ તપાસમાં વાહનની સુરક્ષા સંબંધિત અનેક ખામીઓ હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. તપાસકર્તાઓ સર્વેલન્સ (નિરીક્ષણ) વ્યવસ્થાઓ અને અન્ય ફરજિયાત સુરક્ષા પ્રણાલીઓ જેવા મુદ્દાઓની તપાસ કરી રહ્યા હતા. અહેવાલોમાં એવું પણ જણાવાયું હતું કે બસના નામે ટ્રાફિકના દંડ (ચલણ) બાકી હતા અને તેની CCTV સિસ્ટમ કાર્યરત ન હતી.
તપાસ દરમિયાન ડ્રાઈવર અને કંડક્ટરની ભરતી કયા સંજોગોમાં કરવામાં આવી હતી તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી. પોલીસ બસ સેવાના સંચાલકોની ભરતી અને ચકાસણી પ્રક્રિયા અંગે પૂછપરછ કરી રહી હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. તપાસના ભાગરૂપે વાહનમાંથી ફોરેન્સિક પુરાવા પણ એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા; કાયદાકીય કાર્યવાહી માટે કેસ તૈયાર કરતી વખતે પોલીસે જૈવિક નમૂનાઓની તપાસ કરવાની માંગ કરી હતી.