(જી.એન.એસ) તા. ૧૧
નવી દિલ્હી,
રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ મંગળવારે વંદે માતરમ બિલને મંજૂરી આપી, જેનાથી રાષ્ટ્રગીતને રાષ્ટ્રગીત જેટલું જ કાનૂની રક્ષણ મળ્યું.
સંસદે ગયા મહિને રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ (સુધારા) બિલ, 2026 પસાર કર્યું, જેમાં રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ અધિનિયમ, 1971 માં સુધારો કરવામાં આવ્યો. આ કાયદો વંદે માતરમને રાષ્ટ્રગીત, જન ગણ મન જેટલું જ કાનૂની રક્ષણ આપવાનો પ્રયાસ કરે છે.
રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ સાથે, બિલ કાયદો બની ગયો છે. હવે, આવા ગુનાઓ માટે ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.
અગાઉ, રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ અધિનિયમમાં રાષ્ટ્રગીત (જન ગણ મન) ગાવાથી ઇરાદાપૂર્વક અટકાવવા અથવા આવા ગાનમાં રોકાયેલા કોઈપણ સભામાં ખલેલ પહોંચાડવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
આ ગુનાઓ માટે ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે, જ્યારે બીજા અને પછીના દરેક દોષિત ઠરવા પર ઓછામાં ઓછી એક વર્ષની કેદની સજા થતી હતી. અગાઉના કાયદામાં રાષ્ટ્રગીતને સમાન રક્ષણ આપવામાં આવ્યું ન હતું.
“હાલમાં, ‘વંદે માતરમ’ ગાવાના અપમાનને રોકવા માટે કોઈ ચોક્કસ કાનૂની જોગવાઈ નથી, જેને રાષ્ટ્રગીત તરીકે સન્માનિત કરવામાં આવે છે. તેથી, કોઈપણ વ્યક્તિને રાષ્ટ્રગીત ગાવામાં ઇરાદાપૂર્વક અટકાવવા અથવા આવા ગાનમાં રોકાયેલા કોઈપણ સભામાં ખલેલ પહોંચાડવાથી રોકવા માટે, ઉપરોક્ત કાયદાની કલમ 3 માં સુધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ છે જેથી રાષ્ટ્રગીતને પણ તેના દાયરામાં સમાવી શકાય, જેથી આવા કૃત્યોને સજાપાત્ર બનાવી શકાય,” બિલમાં કહેવામાં આવ્યું હતું.
બંધારણ સભાના પ્રમુખ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે 24 જાન્યુઆરી, 1950 ના રોજ જણાવ્યું હતું કે ભારતીય સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ઐતિહાસિક ભૂમિકા ભજવનાર બંકિમચંદ્ર ચેટર્જી દ્વારા રચિત ‘વંદે માતરમ’ ગીતને રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન’ સાથે સમાન રીતે સન્માનિત કરવામાં આવશે અને તેની સાથે સમાન દરજ્જો પ્રાપ્ત થશે, બિલમાં વધુમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે સોમવારે જણાવ્યું હતું કે સ્વતંત્રતા દિવસના કાર્યક્રમમાં પહેલી વાર લાલ કિલ્લાના પ્રાચીર પરથી વંદે માતરમ ગાવામાં આવશે.
આ વર્ષની શરૂઆતમાં, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે નિર્દેશ આપ્યો હતો કે રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગીત એકસાથે વગાડવામાં આવે ત્યારે ‘વંદે માતરમ’ના બધા છ શ્લોકો પહેલા ગવાશે.
28 જાન્યુઆરીના રોજ એક આદેશમાં, ગૃહ મંત્રાલયે રાષ્ટ્રગીત ગાવા માટે પ્રોટોકોલનો પ્રથમ સેટ આપ્યો હતો, જેમાં નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો હતો કે રાષ્ટ્રપતિના આગમન, રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવા અને રાજ્યપાલોના ભાષણો જેવા સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં 3 મિનિટ અને 10 સેકન્ડના છ શ્લોકો ગાવામાં આવશે.
“જ્યારે રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગીત ગાવામાં આવે છે અથવા વગાડવામાં આવે છે, ત્યારે રાષ્ટ્રગીત પહેલા ગવાશે અથવા વગાડવામાં આવશે,” આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું હતું.
જે સભામાં રાષ્ટ્રગીત ગવાશે તે ધ્યાન કેન્દ્રિત રહેશે, એમ તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે.
અનેક નિર્દેશો ધરાવતા આ આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે બધી શાળાઓમાં, દિવસનું કાર્ય રાષ્ટ્રગીતના સામુદાયિક ગાનથી શરૂ થશે.