(જી.એન.એસ) તા. ૧૦
નવી દિલ્હી,
કેન્દ્ર સરકારે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) ના ડિરેક્ટર રાહુલ નવીનનો કાર્યકાળ એક વર્ષ લંબાવવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેમાં તેમનો કાર્યકાળ ઓગસ્ટ 2027 સુધી લંબાવવામાં આવ્યો છે. 8 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ જારી કરાયેલા આદેશ અનુસાર, કેબિનેટની નિમણૂક સમિતિએ રાહુલ નવીન, IRS (IT:93074) ને 13 ઓગસ્ટ, 2026 થી એક વર્ષ માટે 13 ઓગસ્ટ, 2027 સુધી લંબાવવાની મંજૂરી આપી હતી. આ વિસ્તરણ તેમને 31 જુલાઈ, 2027 ની તેમની નિર્ધારિત નિવૃત્તિ તારીખથી આગળ સેવામાં ચાલુ રહેવાની મંજૂરી આપે છે. તેમાં જણાવાયું છે કે તેમનો કાર્યકાળ 13 ઓગસ્ટ, 2027 સુધી અથવા આગળના આદેશો સુધી, જે પણ વહેલું હોય ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે.
રાહુલ નવીન 1993 બેચના ભારતીય મહેસૂલ સેવા (IRS) અધિકારી છે, જેમણે આવકવેરા વિભાગમાં 30 વર્ષથી વધુ સમયથી કામ કર્યું છે. તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય કરવેરા ક્ષેત્રના નિષ્ણાત પણ માનવામાં આવે છે. તેમણે 2004 થી 2008 દરમિયાન મુંબઈમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કરવેરા નિયામકમંડળમાં કામ કર્યું હતું, અને ભારતમાં સ્થિત સંપત્તિઓ સાથે સંકળાયેલા અનેક ઓફશોર વ્યવહારોમાં કર માંગણીઓ નક્કી કરવામાં ભૂમિકા ભજવી હતી.
રાહુલ નવીન 2019 માં ED માં જોડાયા હતા
રાહુલ નવીન નવેમ્બર 2019 માં ED માં ઓફિસર ઓન સ્પેશિયલ ડ્યુટી (OSD) તરીકે પોસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા અને FATF મ્યુચ્યુઅલ મૂલ્યાંકન સંબંધિત કાર્ય માટે જવાબદાર હતા. આવતા વર્ષે, નવેમ્બરમાં, તેમને ED માં સ્પેશિયલ ડિરેક્ટર (HQ) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમણે દેશભરમાં મની-લોન્ડરિંગ તપાસનું સંકલન, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિઓ હેઠળ સંપત્તિઓની વસૂલાત સહિતની જવાબદારીઓનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. નવીને 15 સપ્ટેમ્બર, 2023 ના રોજ ED ડિરેક્ટર (ઇનચાર્જ) તરીકે ચાર્જ સંભાળ્યો હતો. 14 ઓગસ્ટ, 2024 ના રોજ તેમને ઔપચારિક રીતે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટના ડિરેક્ટર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
દરમિયાન, નવીનના નેતૃત્વ હેઠળ, આર્થિક ગુનાના કેસોમાં ED નું ધ્યાન આરોપીઓને ઓળખવા અને ધરપકડ કરવા, ગુનાની આવકને ટ્રેક કરવા અને કાર્યવાહી કરવા સુધી વિસ્તર્યું છે. EDના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, એજન્સીએ પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) હેઠળ તપાસ શરૂ કરવા માટે તેના જોખમ-આધારિત અભિગમને મજબૂત બનાવ્યો છે. તેમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે રિસ્ક એસેસમેન્ટ મેનેજમેન્ટ કમિટીની નિયમિત બેઠકો દ્વારા મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાને વ્યવસ્થિત કરવામાં આવી છે. દરમિયાન, તપાસ અને વહીવટી પ્રક્રિયાઓમાં વધુ એકરૂપતા લાવવા માટે PMLA, FEMA અને FEOA સંબંધિત કાર્ય માટે વ્યાપક માર્ગદર્શિકા પણ તૈયાર કરવામાં આવી છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગમાં EDની ભૂમિકામાં પણ વધારો થયો
આ દરમિયાન, નવીન હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગમાં EDની ભૂમિકામાં વધારો થયો છે. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન, EDએ અન્ય દેશોમાં નાણાકીય ગુના તપાસ એજન્સીઓ સાથે સહયોગને મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. માર્ચ 2025 માં, ED અને મોરિશિયસના નાણાકીય ગુના કમિશને નાણાકીય ગુનાઓ અને મની લોન્ડરિંગનો સામનો કરવામાં સહયોગ કરવા માટે એક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. ત્યારબાદ, સપ્ટેમ્બર 2025 માં, EDએ નાણાકીય ગુના કમિશનના અધિકારીઓ માટે મોરિશિયસમાં મની લોન્ડરિંગ અને નાણાકીય ગુપ્ત માહિતી પર પાંચ દિવસનો ક્ષમતા-નિર્માણ કાર્યક્રમ હાથ ધર્યો.
EDના વાર્ષિક અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે FATFના 2024 મ્યુચ્યુઅલ મૂલ્યાંકનમાં ભારતને નિયમિત ફોલો-અપની ઉચ્ચ-રેટેડ શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું. અહેવાલમાં આને ભારતના મની-લોન્ડરિંગ વિરોધી માળખાની મજબૂતાઈ અને સંબંધિત સંસ્થાઓની ક્ષમતાના મહત્વપૂર્ણ સૂચક તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.
તાજેતરના કેસોમાં EDની કાર્યવાહી ચાલુ રાખી
નવીનના કાર્યકાળ દરમિયાન, EDએ ઘણા રાજ્યોમાં બેંક છેતરપિંડી, રોકાણ કૌભાંડો, ડિજિટલ-ધરપકડ સાયબર છેતરપિંડી, ગેરકાયદેસર ખાણકામ અને બનાવટી દસ્તાવેજો સાથે સંકળાયેલા કેસોમાં કાર્યવાહી કરવાનું ચાલુ રાખ્યું છે. તાજેતરના અપડેટમાં, EDના લખનૌ ઝોનલ ઓફિસે કથિત નકલી ડિગ્રીઓ અને બનાવટી શૈક્ષણિક દસ્તાવેજો સાથે સંકળાયેલા કેસમાં લગભગ રૂ. 25.44 કરોડની સ્થાવર અને સ્થાવર સંપત્તિ જપ્ત કરી છે.
ભસીન ઇન્ફોટેક અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સંબંધિત સંસ્થાઓ સાથે સંકળાયેલા એક અલગ કેસમાં, એજન્સીએ આશરે ₹240.03 કરોડની 389 સ્થાવર મિલકતો જપ્ત કરી છે. EDએ જણાવ્યું હતું કે મિલકતોનું વર્તમાન બજાર મૂલ્ય રૂ. 700 કરોડથી વધુ છે. અન્ય એક બેંક-છેતરપિંડીના કેસમાં, ED એ લગભગ ₹92.91 કરોડની સંપત્તિ જપ્ત કરી. એક અલગ ડિજિટલ-ધરપકડ સાયબર-છેતરપિંડીની તપાસમાં, એજન્સીએ રોકડ, વિદેશી ચલણ, સોનું અને ઝવેરાત, વાહનો અને ડિજિટલ ઉપકરણો જપ્ત અથવા સ્થિર કર્યા.