(જી.એન.એસ) તા. ૨૭
કેન્દ્ર સરકાર પ્રાણીઓ પરના પ્રયોગોને નિયંત્રિત કરતા નિયમોમાં ફેરફારનો પ્રસ્તાવ મૂકી રહી છે અને પ્રસ્તાવિત સુધારાઓનો ડ્રાફ્ટ બહાર પાડ્યો છે. ડ્રાફ્ટમાં દર્શાવેલ જોગવાઈઓએ પ્રાણી અધિકાર કાર્યકરોમાં ચિંતા વધારી છે. ભારતમાં હાલમાં પ્રાણીઓ પર કોસ્મેટિક પરીક્ષણ પર પ્રતિબંધ છે, પરંતુ પ્રસ્તાવિત ફેરફારો સંભવિત રીતે આવા પરીક્ષણ માટે દરવાજા ખોલી શકે છે.
હાલમાં, પ્રાણીઓ પર પ્રયોગશાળા પ્રયોગો કડક નિયમોને આધીન છે અને સંબંધિત સરકારી સત્તાવાળાની પરવાનગીની જરૂર છે. જોકે, પ્રસ્તાવિત નિયમો હેઠળ, ફક્ત એવા કિસ્સાઓમાં જ સરકારની પૂર્વ મંજૂરી જરૂરી રહેશે જ્યાં કોઈ પ્રયોગ પ્રાણીને અસહ્ય પીડા પહોંચાડે છે અથવા તેના જીવનને જોખમમાં મૂકે છે.
નોંધનીય છે કે, કોઈ પ્રયોગ આવી પીડા પેદા કરે છે કે પ્રાણીના જીવનને જોખમમાં મૂકે છે કે કેમ તે અંગેનો નિર્ણય પરીક્ષણો કરતી કંપનીની નિષ્ણાત સમિતિ દ્વારા લેવામાં આવશે.
ડ્રાફ્ટમાં વન્યજીવન, રખડતા કૂતરા, બિલાડીઓ અને અન્ય પ્રાણીઓ પરના પ્રયોગો સંબંધિત જોગવાઈઓનો પણ પ્રસ્તાવ છે. ટીકાકારોને ડર છે કે આ ફેરફારો પ્રયોગશાળાઓ માટે પ્રયોગ માટે જંગલી પ્રાણીઓ અને રખડતા પ્રાણીઓને પકડવાનું સરળ બનાવી શકે છે.
સરકારે હજુ સુધી પ્રસ્તાવિત નિયમોનો અમલ કર્યો નથી. તેણે જાહેર પરામર્શ માટે ડ્રાફ્ટ બહાર પાડ્યો છે અને 5 નવેમ્બર સુધી સૂચનો અને વાંધા મંગાવ્યા છે. જોકે, આ દરખાસ્તનો પહેલાથી જ પ્રાણી અધિકાર જૂથો દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં PETA ઇન્ડિયાએ સરકારને તેને પાછો ખેંચવા વિનંતી કરી છે.
PETA ઇન્ડિયાએ ચેતવણી આપી છે કે પ્રસ્તાવિત ફેરફારો લાગુ કરવાથી પ્રાણીઓ પ્રત્યે ક્રૂરતા વધી શકે છે અને વન્યજીવન જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. સંસ્થાએ એવી ચિંતા પણ વ્યક્ત કરી છે કે મોટા કોર્પોરેશનો નિયમોમાં છટકબારીઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે, દલીલ કરે છે કે પ્રસ્તાવિત ફેરફારોને તેમના વર્તમાન સ્વરૂપમાં આગળ વધવા દેવા જોઈએ નહીં.
PETA ઇન્ડિયા શું કહે છે?
PETA ઇન્ડિયાએ કહ્યું કે જ્યારે વિશ્વ વધુને વધુ એવી તકનીકો તરફ આગળ વધી રહ્યું છે જે પ્રયોગોમાં પ્રાણીઓનો ઉપયોગ ઘટાડે છે અથવા દૂર કરે છે, ત્યારે પ્રસ્તાવિત ફેરફારો પ્રાણીઓ પર પ્રયોગશાળા પરીક્ષણમાં તીવ્ર વધારો કરી શકે છે અને તેમની પીડામાં વધારો કરી શકે છે.
સંસ્થાએ દલીલ કરી છે કે હાલના નિયમો પહેલાથી જ પ્રમાણમાં હળવા હતા અને પ્રસ્તાવિત ફેરફારો પ્રાણીઓ માટે રક્ષણને વધુ નબળા બનાવી શકે છે. તેણે ચેતવણી આપી છે કે જોગવાઈઓ પ્રયોગો માટે વધુ વન્યજીવનને પકડવાનો માર્ગ મોકળો કરી શકે છે.
PETA ઇન્ડિયા અનુસાર, રખડતા પ્રાણીઓ વધુ મોટા જોખમનો સામનો કરી શકે છે. સંગઠનને ડર છે કે પ્રસ્તાવિત નિયમો અસહ્ય પીડા અને તાણ ધરાવતા પ્રયોગોને મંજૂરી આપી શકે છે, અને પ્રાણીઓનો ઉપયોગ તાલીમ હેતુ માટે પણ થઈ શકે છે.
PETA India એ જાહેર જનતાને અપીલ કરી છે કે તેઓ તેમના સૂચનો અને વાંધા સરકાર સમક્ષ રજૂ કરે, જેમાં પ્રસ્તાવિત નિયમો પ્રાણીઓ માટે સંભવિત જોખમો ઉજાગર કરે.
PETA India ના અભિયાનને કાર્યકરો અને સામાજિક સંગઠનો તરફથી સમર્થન મળે છે
PETA India ના અભિયાનને અનેક સામાજિક સંગઠનો અને પ્રાણી પ્રેમીઓ તરફથી સમર્થન મળ્યું છે.
પ્રાણી કાર્યકર્તા મેનકા ગાંધીએ એવા સમયે નિયમો હળવા કરવા પાછળના તર્ક પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો જ્યારે ઘણા દેશો પ્રાણીઓના પરીક્ષણ પર પ્રતિબંધ મૂકી રહ્યા છે અથવા તેનાથી દૂર જઈ રહ્યા છે.
પ્રાણી કાર્યકર્તા મેનકા ગાંધીએ ચેતવણી આપી હતી કે જો આ નિયમો બદલવામાં આવે તો, મોટા બહુરાષ્ટ્રીય કોર્પોરેશનો ભારતને પ્રાણી પરીક્ષણ માટે કેન્દ્ર બનાવી શકે છે. તેમણે આ દરખાસ્તને ગેરમાર્ગે દોરનારી ગણાવી અને પોતાની દ્રઢ આશા વ્યક્ત કરી કે સરકાર પ્રાણી પ્રેમીઓની ચિંતાઓને ધ્યાનમાં લેશે અને દરખાસ્ત પાછી ખેંચી લેશે.
પ્રાણી અધિકાર કાર્યકર્તા અંબિકા શુક્લાએ પણ પ્રાણીઓ પર પ્રયોગશાળા પરીક્ષણની જરૂરિયાત પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તામાં પ્રગતિ અને આ ક્ષેત્રમાં ભારતની પ્રગતિ તરફ ઈશારો કર્યો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે આવા વિકાસ પ્રાણીઓને લગતા પ્રયોગોના વિકલ્પોની માંગ કરે છે.
પ્રાણી કલ્યાણ અંગે ચિંતા
પ્રાણી અધિકારોના હિમાયતીઓને ડર છે કે પ્રસ્તાવિત ફેરફારો પ્રાણીઓને પ્રયોગો માટે વધુ સરળતાથી ઉપલબ્ધ કરાવીને પ્રાણીઓની પીડામાં વધારો કરી શકે છે. તેમણે પરીક્ષણોને મંજૂરી આપવામાં નીતિશાસ્ત્ર સમિતિઓની ભૂમિકા અને પૂરતી સ્વતંત્ર દેખરેખ રહેશે કે કેમ તે અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
પ્રાણીઓ પીડા અને ડર અનુભવે છે પરંતુ તેમની તકલીફ વ્યક્ત કરી શકતા નથી અથવા જાણકાર સંમતિ આપી શકતા નથી. સસલા, ઉંદર, વાંદરા અને કૂતરાઓને ઘણીવાર મર્યાદિત પ્રયોગશાળા જગ્યાઓમાં રાખવામાં આવે છે અને પ્રયોગોના ભાગ રૂપે વારંવાર ઇન્જેક્શન અને અન્ય પ્રક્રિયાઓનો ભોગ બનાવવામાં આવે છે. પ્રાણી કલ્યાણ હિમાયતીઓ દલીલ કરે છે કે આ પ્રથાઓ ગંભીર નૈતિક ચિંતાઓ ઉભી કરે છે.
તેઓ એક નવા અભિગમ માટે હાકલ કરી રહ્યા છે જે પરીક્ષણમાં પ્રાણીઓનો ઉપયોગ ઘટાડે છે, પીડાદાયક પ્રક્રિયાઓને ઘટાડે છે અને શક્ય હોય ત્યાં પ્રાણીઓને સામેલ ન કરતા વિકલ્પોને પ્રાથમિકતા આપે છે.
ભય છે કે વિદેશી કંપનીઓ ભારતીય પ્રયોગશાળાઓ તરફ વળી શકે છે
ટીકાકારો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી બીજી ચિંતા એ છે કે એવા દેશોમાં સ્થિત કંપનીઓ જ્યાં પ્રાણીઓનું પરીક્ષણ વધુ મુશ્કેલ અથવા ખર્ચાળ છે ત્યાં પ્રયોગો કરવા માટે ભારતીય પ્રયોગશાળાઓ તરફ વળી શકે છે.
પ્રાણી અધિકાર જૂથોને ડર છે કે પ્રસ્તાવિત ફેરફારો ભારતને આવા પરીક્ષણ માટે વધુ આકર્ષક સ્થળ બનાવી શકે છે, સંભવતઃ પ્રયોગશાળા પ્રક્રિયાઓને આધિન પ્રાણીઓની સંખ્યામાં વધારો કરી શકે છે.
આ ડ્રાફ્ટ પર લોકોના પ્રતિભાવો આમંત્રિત છે, અને સૂચનો તથા વાંધાઓ રજૂ કરવાની અંતિમ તારીખ ૫ નવેમ્બર નક્કી કરવામાં આવી છે. જેઓ સૂચિત ફેરફારોનો વિરોધ કરે છે, તેઓ સ્ક્રીન પર દર્શાવેલ QR કોડનો ઉપયોગ કરીને સરકાર સમક્ષ પોતાની ચિંતાઓ રજૂ કરી શકે છે.