(જી.એન.એસ) તા. ૧૧
નવી દિલ્હી/ટોક્યો,
સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે સ્વતંત્રતા સેનાની નેતાજી સુભાષ ચંદ્ર બોઝની પુત્રી અનિતા બોઝ ફાફ દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર કેન્દ્રનો જવાબ માંગ્યો હતો, જેમાં ટોક્યોના રેન્કો-જી મંદિરમાંથી તેમના પિતાના અસ્થિ ભારત પરત લાવવા માટે નિર્દેશો માંગવામાં આવ્યા હતા. અરજીમાં આઠ દાયકાથી વધુ સમયથી જાપાની મંદિરમાં સચવાયેલા અવશેષો પાછા લાવવામાં સરકારના હસ્તક્ષેપની માંગ કરવામાં આવી છે.
ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે કેન્દ્ર, જેમાં વિદેશ મંત્રાલય (MEA) અને ગૃહ મંત્રાલય (MHA)નો સમાવેશ થાય છે, તેમને અરજી પર જવાબ માંગવા માટે નોટિસ જારી કરી છે.
સુનાવણી દરમિયાન, વરિષ્ઠ વકીલ એએમ સિંઘવીએ રજૂઆત કરી હતી કે આ મામલો મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે નેતાજીની પોતાની પુત્રીએ તેમના અવશેષો પરત મેળવવા માટે કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. ન્યાયાધીશ જોયમલ્યા બાગચીએ કહ્યું કે કેન્દ્રને પહેલા જવાબ આપવાની તક આપવી જોઈએ. ત્યારબાદ સીજેઆઈએ નિર્દેશ આપ્યો કે સંબંધિત અધિકારીઓને નોટિસ જારી કરવામાં આવે.
માર્ચ 2026 માં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ પણ આ મુદ્દો આવ્યો હતો, જ્યારે કોર્ટે નેતાજીના ભત્રીજાના પુત્ર આશિષ રે દ્વારા દાખલ કરાયેલી પીઆઈએલ પર વિચાર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તે સમયે, સીજેઆઈની આગેવાની હેઠળની બેન્ચે અવલોકન કર્યું હતું કે અનિતા બોઝ ફાફે પોતે કોર્ટમાં અરજી કરવી જોઈએ અને પોતાના નામે અરજી દાખલ કરવી જોઈએ, કારણ કે તે નેતાજીની કાનૂની વારસદાર છે.
કોર્ટના અવલોકન પછી, અનિતા બોઝ ફાફે હવે ટોક્યોના રેન્કો-જી મંદિરમાં રાખવામાં આવેલી અસ્થિઓને સ્વદેશ પરત લાવવા માટે દિશા નિર્દેશો માંગતી પોતાની અરજી દાખલ કરી છે.
નેતાજીના અવશેષોનો પ્રશ્ન દાયકાઓથી વણઉકેલાયેલો રહ્યો છે, 1945 માં વિમાન દુર્ઘટનામાં તેમના મૃત્યુના અહેવાલ અને જાપાની મંદિરમાં સાચવવામાં આવેલી અસ્થિઓની ઓળખ પર સતત ચર્ચા ચાલી રહી છે. નવીનતમ અરજીએ ફરી એકવાર સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ લાંબા સમયથી ચાલતા મુદ્દાને ઉભો કર્યો છે, કેન્દ્રના પ્રતિભાવની રાહ જોવાઈ રહી છે.
બોઝ પરિવારના સભ્યો દ્વારા નેતાજીના અવશેષોને ભારત પાછા લાવવાની વર્ષોની માંગણીઓ પછી આ વિકાસ થયો છે. ફાફે સતત કહ્યું છે કે રેન્કો-જી ખાતે રાખવામાં આવેલી રાખ તેમના પિતાના નશ્વર અવશેષો છે અને તેમને ભારત પરત લાવવાની માંગ કરી છે જેથી અંતિમ સંસ્કાર ગૌરવ સાથે કરી શકાય.
આ મુદ્દો નેતાજીના ગુમ થવાના લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વિવાદ સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલો રહ્યો છે. ભારત સરકારનું માનવું છે કે સુભાષચંદ્ર બોઝનું મૃત્યુ 18 ઓગસ્ટ, 1945ના રોજ તાઈવાનના તાઈપેઈમાં થયેલા વિમાન દુર્ઘટનામાં થયેલી ઈજાઓને કારણે થયું હતું.
ઘટનાના અહેવાલો અનુસાર, બોઝને દુર્ઘટના પછી હોસ્પિટલમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા અને તે દિવસે જ તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારબાદ તેમના અવશેષોનો અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં આવ્યો, અને રાખને જાપાન લઈ જવામાં આવી, જ્યાં તેમને આખરે ટોક્યોના રેન્કો-જી મંદિરમાં મૂકવામાં આવ્યા.
જોકે, બોઝના મૃત્યુની આસપાસના સંજોગો દાયકાઓથી ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે. વર્ષોથી વિવિધ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી, જેમાં શાહ નવાઝ સમિતિ, ન્યાયાધીશ જીડી ખોસલા કમિશન અને ન્યાયાધીશ મુખર્જી કમિશનનો સમાવેશ થાય છે.
પહેલી બે તપાસમાં એવું તારણ નીકળ્યું હતું કે બોઝનું મૃત્યુ ૧૯૪૫ના વિમાન દુર્ઘટના પછી થયું હતું, પરંતુ ૨૦૦૫માં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કરનાર મુખર્જી કમિશને વિમાન દુર્ઘટનાના સિદ્ધાંતને નકારી કાઢ્યો હતો.
જોકે, સરકારે મુખર્જી કમિશનના નિષ્કર્ષને સ્વીકાર્યો ન હતો. ગૃહ મંત્રાલયે ત્યારબાદ જણાવ્યું છે કે, વિવિધ તપાસના તારણોને ધ્યાનમાં લીધા પછી, સરકારે એવું તારણ કાઢ્યું હતું કે બોઝનું મૃત્યુ ૧૮ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૫ના રોજ વિમાન દુર્ઘટનામાં થયું હતું.
રેન્કો-જીમાં સાચવેલી રાખ નેતાજીની છે કે નહીં તે પ્રશ્ન પણ વિવાદાસ્પદ રહ્યો છે.
ફાફે પોતે વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણની શક્યતાને ટેકો આપ્યો છે, ભૂતકાળમાં કહ્યું છે કે ડીએનએ પરીક્ષણ અવશેષો અંગેના શંકાઓને દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે છે, જોકે તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું છે કે શું સામગ્રીમાંથી ઉપયોગી ડીએનએ કાઢી શકાય છે તે અંગેના પ્રશ્નો છે. બોઝ પરિવારના સભ્યોએ અગાઉ રાખના ડીએનએ પરીક્ષણ માટે સરકારનો સંપર્ક કર્યો હતો.