(જી.એન.એસ) તા. ૧૮
નવી દિલ્હી,
કેન્દ્રીય કેબીનેટ ની બેઠકમાં શનિવારે પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજનાના ત્રીજા તબક્કા (PMGSY) ને માર્ચ 2025 થી માર્ચ 2028 સુધી લંબાવવાની મંજૂરી આપી, જેમાં મૂળ ₹80,250 કરોડથી વધારીને ₹83,977 કરોડનો સુધારેલો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે.
આ વિસ્તરણમાં મેદાની વિસ્તારોમાં રસ્તાઓ અને પુલો અને ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં રસ્તાઓનો સમાવેશ થાય છે. ડુંગરાળ વિસ્તારોમાં પુલોને માર્ચ 2029 સુધી વધુ વેગ આપવામાં આવશે.
કેન્દ્રીય કેબિનેટે 161 લાંબા ગાળાના પુલોને મંજૂરી આપવાની પણ મંજૂરી આપી, જેનો અંદાજ ₹961 કરોડ છે જે મંજૂરી માટે બાકી હતા પરંતુ પહેલાથી જ મંજૂર થયેલા રસ્તાઓના સંરેખણ પર પડે છે. ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, “31 માર્ચ, 2025 પહેલા મંજૂર થયેલા પરંતુ હજુ સુધી ટેન્ડર ન કરાયેલા કામો હવે એવોર્ડ માટે લેવામાં આવશે, જેથી ખાતરી કરી શકાય કે પાઇપલાઇનમાં પહેલાથી જ પ્રોજેક્ટ્સ લેપ્સ ન થાય.”
૨૦૧૯ માં શરૂ કરાયેલ, PMGSY-III ૧,૨૫,૦૦૦ કિમી લાંબા માર્ગો અને ગ્રામીણ કૃષિ બજારો, ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓ અને હોસ્પિટલો સાથે રહેઠાણોને જોડતા મુખ્ય ગ્રામીણ લિંક્સને અપગ્રેડ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
અગાઉના તબક્કાઓ બિનજોડાણવાળા ગામડાઓ માટે નવા રસ્તાઓ બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા હતા, જ્યારે ત્રીજા તબક્કામાં હાલના માર્ગોને અપગ્રેડ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.
ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં, ૧,૨૨,૩૯૩ કિમી મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ૧,૦૧,૬૨૩ કિમી (૮૩%) બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્રણ વર્ષનો વિસ્તરણ રાજ્યોને બાકીના ૧૭% પૂર્ણ કરવા માટે સમય આપે છે.
PMGSY ૨૫ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૦ ના રોજ ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીના શાસનકાળમાં શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર ભારતમાં બિનજોડાણવાળા ગ્રામીણ રહેઠાણોને ઓલ-વેધર રોડ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરવાનો હતો.
શરૂઆતથી અત્યાર સુધીમાં તમામ તબક્કાઓમાં, ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં, યોજનાએ 8,25,114 કિમી ગ્રામીણ રસ્તાઓને મંજૂરી આપી છે, જેમાંથી 7,87,520 કિમી (95%) પૂર્ણ થઈ ગયા છે. સપ્ટેમ્બર 2025 સુધીમાં, કુલ 9,891 પુલ બનાવવામાં આવ્યા છે.
યોજનાના પ્રદર્શન અહેવાલ મુજબ, 2000 માં શરૂ કરાયેલ પ્રથમ તબક્કામાં મેદાની વિસ્તારોમાં 500 થી વધુ અને પર્વતીય અને ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોમાં 250 થી વધુ વસ્તી ધરાવતા રહેઠાણોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્યા હતા. 1,57,178 મંજૂર કરાયેલા રહેઠાણોમાંથી, 1,56,711 ને જોડવામાં આવ્યા છે, 2025 ની શરૂઆતમાં 467 બાકી છે.
2013 માં શરૂ કરાયેલ બીજો તબક્કો, એકંદર નેટવર્ક કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવા માટે 50,000 કિમી હાલના ગ્રામીણ રસ્તાઓને અપગ્રેડ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
2019 માં શરૂ કરાયેલ ત્રીજા તબક્કામાં, બજારો, શાળાઓ અને હોસ્પિટલોના મુખ્ય માર્ગોને અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યા હતા.
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં મંજૂર કરાયેલા ચોથા તબક્કામાં, ૨૫,૦૦૦ હજુ પણ બિનજોડાણવાળા રહેઠાણોને જોડવા માટે ૬૨,૫૦૦ કિમીના નવા ઓલ-વેધર રસ્તાઓનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો હતો, જેનો ખર્ચ ₹૭૦,૧૨૫ કરોડ હતો, જે ૨૦૨૮-૨૯ સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક હતો.
૨૦૨૫-૨૬ માટે, સરકારે કેન્દ્રીય બજેટમાં આ યોજના માટે ₹૧૯,૦૦૦ કરોડ ફાળવ્યા હતા. તમામ તબક્કાઓની પ્રગતિ ઓનલાઈન મેનેજમેન્ટ, મોનિટરિંગ અને એકાઉન્ટિંગ સિસ્ટમ (OMMAS) દ્વારા ટ્રેક કરવામાં આવે છે, જે પ્રોજેક્ટ સ્તરે ભૌતિક અને નાણાકીય પ્રગતિની વાસ્તવિક સમયની દૃશ્યતાને સક્ષમ બનાવે છે.
ત્રણ-સ્તરીય ગુણવત્તા તપાસ ચલાવવામાં આવે છે જેમાં એક્ઝિક્યુટિવ એજન્સીઓ દ્વારા ક્ષેત્ર-સ્તરીય નિરીક્ષણો, રાજ્ય ગુણવત્તા મોનિટરો દ્વારા સ્વતંત્ર મૂલ્યાંકનો અને રાષ્ટ્રીય ગુણવત્તા મોનિટરો દ્વારા આશ્ચર્યજનક ઓડિટનો સમાવેશ થાય છે.