(જી.એન.એસ) તા. ૧
નવી દિલ્હી/અયોધ્યા,
ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે રામ મંદિર દાન સંગ્રહમાં કથિત ગેરરીતિઓની તપાસ કરી રહેલી ત્રણ સભ્યોની સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટિગેશન ટીમ (SIT) ને 15 જુલાઈ સુધી 15 દિવસનો વધારો આપ્યો છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તપાસકર્તાઓ પાસે આઠ ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓથી આગળ તપાસનો વિસ્તાર કરવા અને કથિત ગેરરીતિઓને સક્ષમ બનાવ્યું છે કે કેમ તે નક્કી કરવા માટે વધારાનો સમય છે.
SIT એ તેનો અંતિમ અહેવાલ રજૂ કરતા પહેલા વ્યાપક તપાસ પૂર્ણ કરવા માટે વધુ સમય માંગ્યા બાદ મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે આ વિસ્તરણને મંજૂરી આપી હતી. “સરકારે ટીમને 15 જુલાઈ સુધીમાં તેનો અહેવાલ રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો,” એક અધિકારીએ જણાવ્યું હતું.
લખનૌના ડિવિઝનલ કમિશનર વિજય વિશ્વાસ પંત, ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ (લખનૌ રેન્જ) કિરણ એસ અને ખાસ સચિવ (નાણા) નીલ રતન, SIT ના ત્રણ સભ્યો, દાન પેટીઓમાંથી બેંક થાપણોમાં રોકડ ભેટ કેવી રીતે ખસેડવામાં આવી તેની તપાસ કરવા અને દરેક તબક્કે જવાબદારી નક્કી કરવા માટે અયોધ્યા પાછા ફરવાની અપેક્ષા છે.
આઠ આરોપીઓની ધરપકડ પછી SIT એ દાનના સંચાલનને નિયંત્રિત કરતા સંસ્થાકીય માળખા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. તે તપાસ કરશે કે દેખરેખ અને માનવશક્તિ તૈનાત માટે જવાબદાર અધિકારીઓની ભૂલોએ કથિત ગેરરીતિઓને સરળ બનાવતી પરિસ્થિતિઓ બનાવી છે કે નહીં.
શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટ, જે મંદિરનું સંચાલન કરે છે, તેની વિનંતી પર ૧૩ જૂને SIT ની રચના કરવામાં આવી હતી. તેણે ૨૩ જૂને પોતાનો પ્રારંભિક અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો, જેમાં રોકડ અને કિંમતી વસ્તુઓના સંચાલનમાં પ્રથમ દૃષ્ટિએ ગેરરીતિઓ સામે આવી હતી. ૨૫ જૂને પ્રથમ માહિતી અહેવાલ નોંધવામાં આવ્યો હતો, જેના કારણે આઠ નામાંકિત આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
આ બાબતથી વાકેફ લોકોએ જણાવ્યું હતું કે વિસ્તૃત તપાસમાં દાનના નાણાંના સંચાલન, ગણતરી અને બેંકિંગને સંચાલિત કરતી સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) ને આવરી લેવામાં આવશે. તપાસકર્તાઓ એવા અધિકારીઓને ઓળખવાનો પ્રયાસ કરે છે જેમણે SOP ની કલ્પના, મુસદ્દો તૈયાર કર્યો અને મંજૂરી આપી. તેઓ મૂલ્યાંકન કરશે કે શું સલામતીના પગલાં પૂરતા હતા અને નક્કી કરશે કે તેઓ કેવી રીતે અને શા માટે નિષ્ફળ ગયા.
SIT મંદિરની રોકડ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીની રચના અને અમલીકરણમાં સામેલ સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) ના અધિકારીઓની ભૂમિકાની તપાસ કરશે તેવી અપેક્ષા છે. તપાસકર્તાઓ તપાસ કરશે કે શું બેંક અધિકારીઓ ફક્ત નિર્ધારિત પ્રોટોકોલ લાગુ કરવામાં નિષ્ફળ ગયા છે કે શું કોઈ ભૂલો ગુનાહિત બેદરકારી અથવા ઇરાદાપૂર્વકની સુવિધા સમાન છે.
મંદિરના દાન મેળવવા, પ્રક્રિયા કરવા અને જમા કરાવવા માટે જવાબદાર સ્થાનિક SBI શાખાના અધિકારીઓની પૂછપરછ થવાની અપેક્ષા છે. તપાસકર્તાઓ ચકાસણી કરશે કે શું પ્રોટોકોલનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું અને શું કોઈ ચેતવણી ચિહ્નોની અવગણના કરવામાં આવી હતી.
દાન વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીનું નિરીક્ષણ કરવા માટે જવાબદાર ટ્રસ્ટના કાર્યકરોની તપાસ કરવામાં આવશે. તપાસકર્તાઓ દેખરેખના સ્તર, પાલન દેખરેખ પદ્ધતિઓ અને આંતરિક રીતે ઓળખાયેલી ખામીઓને દૂર કરવામાં આવી હતી કે અવગણવામાં આવી હતી તેની તપાસ કરશે.
તપાસ રોકડ ગણતરી કામગીરી માટે માનવશક્તિ તૈનાત કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવેલી એજન્સી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. SIT તપાસ કરશે કે એજન્સી કેવી રીતે પસંદ કરવામાં આવી હતી, તે કઈ શરતો હેઠળ કાર્યરત હતી અને તેના પેનલમેન્ટને મંજૂરી આપનારા અધિકારીઓ. તે તપાસ કરશે કે શું તેણે ભરતી, પૃષ્ઠભૂમિ ચકાસણી, દેખરેખ અને તેના કર્મચારીઓની જવાબદારી સંબંધિત તેની કરારની જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરી છે કે નહીં.
તપાસકર્તાઓ આઉટસોર્સ કરેલા કર્મચારીઓની ભરતી પ્રક્રિયાની તપાસ કરશે અને શું પોલીસ ચકાસણી અને પૂર્વવર્તી તપાસ યોગ્ય રીતે હાથ ધરવામાં આવી હતી, શું તેમને સંવેદનશીલ ફરજો સોંપવામાં આવી તે પહેલાં આપવામાં આવેલી તાલીમ, અને શું એજન્સીએ તેના કાર્યબળ પર અસરકારક દેખરેખ જાળવી રાખી હતી.
પોલીસે જણાવ્યું હતું કે SOPs માં કડક સુરક્ષા પગલાં સૂચવવામાં આવ્યા હતા, જેમાં મતગણતરી રૂમમાં પ્રવેશતા અને બહાર નીકળતા દરેક વ્યક્તિની ફરજિયાત તપાસ, સમર્પિત સુરક્ષા કર્મચારીઓની તૈનાતી, 180 દિવસ માટે CCTV ફૂટેજ સાચવવા, રેન્ડમ નિરીક્ષણ અને રોકડ છુપાવતી અટકાવવા માટે કપડાંમાં ખિસ્સા પર પ્રતિબંધ મૂકતા ડ્રેસ કોડનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રારંભિક તારણો સૂચવે છે કે ઘણા સુરક્ષા પગલાંને કાં તો અવગણવામાં આવ્યા હતા, હળવા કરવામાં આવ્યા હતા અથવા અપૂરતા રીતે લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે કથિત ગેરરીતિઓ શોધી શકાઈ ન હતી.