(જી.એન.એસ) તા. ૧૭
પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો અંત લાવવા અને બંને વચ્ચે 60 દિવસની વાટાઘાટો માટે માર્ગ મોકળો કરવા માટે આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન વચ્ચે એક કરાર થયો હતો.
શુક્રવારે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડના જીનીવામાં આ કરાર પર હસ્તાક્ષર થવાની અપેક્ષા સાથે, બ્લૂમબર્ગે યુએસ અને ઈરાન વચ્ચેના 14-મુદ્દાના સમજૂતી કરારના ટેક્સ્ટને ઍક્સેસ કર્યો.
લેબનોન અને પ્રદેશમાં દુશ્મનાવટનો અંત લાવવાથી લઈને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવા સુધી, શાંતિ કરારની અંદરની કેટલીક મુખ્ય વિગતો પર એક નજર અહીં છે.
યુએસ-ઈરાન શાંતિ કરારમાં શું છે?
બ્લૂમબર્ગ દ્વારા જોવામાં આવેલ સમજૂતી કરાર, લેબનોન સહિત તમામ મોરચે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવાની ઘોષણા સાથે શરૂ થાય છે. કરારમાં આગળ જણાવાયું છે કે યુએસ કે ઈરાન એકબીજા સામે કોઈપણ પ્રતિકૂળ કાર્યવાહીમાં જોડાશે નહીં અથવા ધમકીઓ કે બળનો ઉપયોગ કરશે નહીં.
એમઓયુના પ્રથમ કેટલાક મુદ્દાઓ વોશિંગ્ટન અને તેહરાન વચ્ચે 60 દિવસની વાટાઘાટો માટે તાજી વાટાઘાટો માટે કહે છે. યુએસ અધિકારીઓના અગાઉના નિવેદનો મુજબ, આ વાટાઘાટો ઈરાનની પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓ અને યુરેનિયમના સંવર્ધન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી, કેટલાક મુખ્ય ફેરફારો થશે. આ છે –
ઈરાની બંદરો પર યુએસ નૌકાદળની નાકાબંધી ઉપાડવી અને મહત્તમ 30 દિવસની અંદર ટ્રાફિકને તેની સંપૂર્ણ ક્ષમતામાં પુનઃસ્થાપિત કરવો.
નાકાબંધી દૂર કરવાથી ઈરાની બંદરો પર ટ્રાફિકને યુદ્ધ પહેલાના સ્તરે પુનઃસ્થાપિત કરવાની મંજૂરી મળવી જોઈએ.
અંતિમ કરાર પછી 30 દિવસની અંદર અમેરિકા આસપાસના વિસ્તારોમાંથી તેના દળોને પણ પાછી ખેંચી લેશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી ખોલવામાં આવશે, અને “ઈરાન દ્વારા તકનીકી અવરોધો દૂર કરવા અને ખાણોના નિષ્ક્રિયકરણ” ની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લીધા પછી, 30 દિવસની અંદર મુખ્ય સ્ટ્રેટ દ્વારા અવરજવર યુદ્ધ પહેલાના જથ્થામાં પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવશે.
ઈરાન માટે ભંડોળ?
બ્લૂમબર્ગ દ્વારા ઍક્સેસ કરાયેલ મેમો મુજબ, યુએસ અને પ્રાદેશિક ભાગીદારો યુદ્ધ વળતરના ભાગ રૂપે ઈરાન માટે પુનર્વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરશે. મેમોમાં ઉમેરાયું છે કે ઓછામાં ઓછા $300 બિલિયનનું ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવશે.
જોકે, આ કલમ વિવાદિત રહે છે કારણ કે યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને કોઈપણ પ્રકારની ચુકવણીનો ઇનકાર કર્યો છે. દરમિયાન, યુએસ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ જેડી વાન્સે જણાવ્યું છે કે 300 બિલિયનનો આંકડો ગલ્ફ રાષ્ટ્રો તરફથી મળતા ભંડોળ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
“તે નાણાંનો એક પણ પૈસો યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાંથી આવતો નથી,” વાન્સે એનબીસી ન્યૂઝને જણાવ્યું. જોકે, વાન્સે ઉમેર્યું હતું કે ગલ્ફ રાષ્ટ્રો તરફથી ઈરાન માટે ભંડોળ ફક્ત ત્યારે જ નિર્ભર રહેશે જો તેહરાન તેની “અર્થવ્યવસ્થાને રોકાણયોગ્ય બનાવે અને સામાન્ય દેશની જેમ વર્તવાનું શરૂ કરે.”
જ્યારે આ 300 બિલિયન ડોલરની કલમની પુષ્ટિ થવાની બાકી છે, ત્યારે મેમોમાં ઉમેરાયું છે કે યુએનએસસી, IAEA અને યુએસ સરકાર તરફથી તેહરાન સામેના તમામ પ્રતિબંધો ધીમે ધીમે હટાવવામાં આવશે.
ડ્રાફ્ટમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી ઇરાની ક્રૂડ ઓઇલ, પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો અને તેમના ડેરિવેટિવ્ઝ, અને બેંકિંગ, વીમા અને પરિવહન સહિત તમામ સંબંધિત સેવાઓના નિકાસ માટે છૂટછાટ જારી કરશે.
પરમાણુ પ્રશ્ન
ડ્રાફ્ટમાં અને ટ્રમ્પ, યુએસ અધિકારીઓ અને ઈરાની અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી ટિપ્પણીઓના આધારે, ઈરાને જણાવ્યું છે કે તે પરમાણુ શસ્ત્ર બનાવવા માંગતો નથી.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના કરારથી નવી વાટાઘાટો થશે, જે દરમિયાન ઈરાનના પરમાણુ અને યુરેનિયમ સંવર્ધન કાર્યક્રમનું ભાવિ નક્કી થશે.
મેમો મુજબ, બંને દેશો વચ્ચેના અંતિમ કરારને યુએન સુરક્ષા પરિષદના બંધનકર્તા ઠરાવ દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવશે.
વ્હાઇટ હાઉસે મૌન સેવ્યું છે
તેહરાન સાથેના 14-મુદ્દાના મેમોની વિગતો અંગે અમેરિકન સરકારે મૌન સેવ્યું છે.
આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં, અમેરિકાએ ઈરાની મીડિયા દ્વારા જારી કરાયેલા લખાણોને ઓછા મહત્વ આપ્યું હતું, જેમાં જેડી વાન્સે જણાવ્યું હતું કે ઉપરોક્ત એજન્સીઓ દ્વારા જારી કરાયેલા ઘણા મુદ્દાઓ ખોટા હતા.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ કરારની વિગતો જાહેર કરી નથી. શુક્રવારે હસ્તાક્ષર થયા પછી એમઓયુનો અંતિમ લખાણ જાહેર થવાની અપેક્ષા છે.