(જી.એન.એસ) તા. ૨૨
પણજી,
ગોવામાં ભારતીય નૌકાદળના વિમાનવાહક જહાજ, INS વિક્રાંત પરથી રાફેલ-M (દરિયાઈ) ફાઇટર એરક્રાફ્ટના પરીક્ષણો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે. આ પરીક્ષણોનો ઉદ્દેશ્ય વિમાનવાહક જહાજમાંથી ઉડાન ભરવા અને ઉતરાણ માટે વિમાનની ક્ષમતાઓનું મૂલ્યાંકન કરવાનો છે. ભારતે 26 રાફેલ-M ફાઇટર એરક્રાફ્ટ ખરીદવા માટે ફ્રાન્સ સાથે કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આમાં 22 સિંગલ-સીટર અને 4 ટ્વીન-સીટર એરક્રાફ્ટનો સમાવેશ થાય છે. તેમની ડિલિવરી 2028 ના અંતમાં અથવા 2029 ની શરૂઆતમાં અપેક્ષિત છે.
નૌકાદળના કાફલામાં રાફેલ-Mનો સમાવેશ INS વિક્રાંતની લડાઇ ક્ષમતાને મજબૂત બનાવશે અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતની દરિયાઇ હવાઈ શક્તિને એક નવું પ્રોત્સાહન આપશે. રાફેલ-M ફ્રેન્ચ કંપની દસોલ્ટ એવિએશન દ્વારા ઉત્પાદિત કેરિયર-આધારિત, ટ્વીન-એન્જિન, બહુ-ભૂમિકા ધરાવતું લડાઇ વિમાન છે. ભારતે તેની નૌકાદળની તાકાત વધારવા માટે તેને પસંદ કર્યું છે. તેની મહત્તમ ગતિ લગભગ Mach 1.8 છે, જેની લંબાઈ લગભગ 15.3 મીટર છે, અને તે Safran કંપનીના બે M88 ટર્બોફેન એન્જિન દ્વારા સંચાલિત છે. તે સિંગલ-સીટ અને ટ્વીન-સીટ બંને વર્ઝનમાં ઉપલબ્ધ છે.
રાફેલ-એમની સૌથી મહત્વપૂર્ણ વિશેષતા એ છે કે તે એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સથી કામ કરી શકે છે. તે મજબૂત લેન્ડિંગ ગિયર, એક વિશિષ્ટ લેન્ડિંગ હૂક અને એક મજબૂત એરફ્રેમથી સજ્જ છે, જે તેને એરક્રાફ્ટ કેરિયરમાંથી ઉડાન ભરવા અને એરેસ્ટર વાયરની મદદથી સુરક્ષિત લેન્ડિંગ કરવા સક્ષમ બનાવે છે. ભારત આ વિમાનને તેના એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ, જેમ કે INS વિક્રાંત અને INS વિક્રમાદિત્યથી ચલાવવાની યોજના ધરાવે છે. આ સંદર્ભમાં, આ ભારતીય કેરિયર્સ પર ઓપરેશનલ ટ્રાયલ મહત્વપૂર્ણ છે.
રાફેલ-એમ થેલ્સના RBE2 AESA રડારથી સજ્જ છે, જે હવાઈ અને સપાટી બંને લક્ષ્યોને શોધવા અને ટ્રેક કરવામાં મદદ કરે છે. તેમાં SPECTRA ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ પ્રણાલી પણ છે, જે રડાર અને અન્ય જોખમોને ઓળખવામાં અને ચેતવણી આપવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે ઇલેક્ટ્રોનિક પ્રતિરોધક પગલાં પૂરા પાડે છે. આ દુશ્મન હવાઈ સંરક્ષણ વચ્ચે કામ કરતી વખતે વિમાનની ટકી રહેવાની ક્ષમતા વધારવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે શસ્ત્રોની વાત આવે છે, ત્યારે મીટીઓર અને MICA જેવી હવાથી હવામાં પ્રહાર કરતી મિસાઇલો રાફેલના શસ્ત્રાગારના મહત્વપૂર્ણ ઘટકો છે. મીટીઓર દ્રશ્ય શ્રેણીની બહાર દુશ્મનના લડાયક વિમાનોને નિશાન બનાવવા માટે રચાયેલ છે, જ્યારે MICA હવાઈ લડાઇમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
વધુમાં, SCALP જેવી લાંબા અંતરની હવાથી સપાટી પર પ્રહાર કરતી ક્રુઝ મિસાઇલો, તેમજ 30mm તોપ, રાફેલ પરિવારની મુખ્ય ક્ષમતાઓમાંની એક છે. યોગ્ય ગોઠવણીમાં, જહાજ વિરોધી શસ્ત્રોનો પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો કે, આ બધા શસ્ત્રો ભારતીય નૌકાદળના રાફેલ-M પેકેજમાં શામેલ છે તેવું ધારતા પહેલા, કરારની સ્થિતિ અને ઓપરેશનલ પ્રમાણપત્રની તપાસ કરવી જરૂરી છે.
રાફેલ-M ફ્લાઇટમાં રિફ્યુઅલિંગ માટે પણ સક્ષમ છે, જે મિશનનો સમયગાળો વધારવા અને ઓપરેશનલ પહોંચ વધારવા માટે પરવાનગી આપે છે. તેના અદ્યતન સેન્સર્સ, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ સ્યુટ્સ અને નેટવર્ક-કેન્દ્રિત ક્ષમતાઓ સાથે, તે દરિયાઇ હવાઈ સંરક્ષણ, દુશ્મન જહાજો સામેની કામગીરી અને લાંબા અંતરના મિશનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
૨૮ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે આશરે ₹૬૩,૦૦૦ કરોડના કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા હતા. આ કરાર હેઠળ, ભારતીય નૌકાદળ માટે ૨૬ રાફેલ-એમ વિમાન ખરીદવાના છે, જેમાં ૨૨ સિંગલ-સીટર કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ અને ચાર ટ્વીન-સીટર ટ્રેનર એરક્રાફ્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ કરાર ૨૦૩૦ સુધીમાં વિમાનની ડિલિવરી પૂર્ણ કરવાનું લક્ષ્ય રાખે છે.
એકંદરે, રાફેલ-એમ ભારતીય નૌકાદળની એરક્રાફ્ટ કેરિયર-આધારિત લડાઇ ક્ષમતાઓને મજબૂત બનાવવા તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું રજૂ કરે છે. તેની વાસ્તવિક ઓપરેશનલ અસરકારકતા ભારતીય એરક્રાફ્ટ કેરિયર્સ, ઉપલબ્ધ શસ્ત્રો અને અન્ય નૌકાદળ પ્લેટફોર્મ સાથે તેના સફળ સંકલન પર આધારિત રહેશે.