(જી.એન.એસ) તા. ૧૪
તેહરાન,
કનેક્ટિવિટી મોનિટરિંગ ગ્રુપ નેટબ્લોક્સના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાન બે અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી ઇન્ટરનેટ બ્લૅકઆઉટનો સામનો કરી રહ્યું છે. સંગઠને શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે દેશભરમાં ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ ગંભીર રીતે પ્રતિબંધિત છે, કનેક્ટિવિટી સ્તર સામાન્ય રીતે જે હોય છે તેના કરતા થોડા અંશમાં ઘટી ગયું છે.
શટડાઉનનું નિરીક્ષણ કરી રહેલા નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે વિક્ષેપની પેટર્ન મજબૂત રીતે સૂચવે છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલ દ્વારા તાજેતરના હવાઈ હુમલા દરમિયાન થયેલા નુકસાનને બદલે અધિકારીઓ દ્વારા પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હતા.
આઉટેજ પર નજર રાખતા સંશોધકો કહે છે કે બ્લેકઆઉટનું પ્રમાણ અને સુસંગતતા સરકાર દ્વારા નિર્દેશિત પગલાં તરફ નિર્દેશ કરે છે. નેટબ્લોક્સના સંશોધન વડા ઇસિક મેટરે જણાવ્યું હતું કે ડેટા સૂચવે છે કે વિક્ષેપ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નુકસાનનું પરિણામ નહીં પણ ઇરાદાપૂર્વકનું છે.
માનવ અધિકાર જૂથો સમાન મત ધરાવે છે. એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલના ઈરાન સંશોધક રાહા બહરીનીના જણાવ્યા અનુસાર, શટડાઉન સંવેદનશીલ સમયગાળા દરમિયાન માહિતીના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવા અને સંભવિત અસંમતિને રોકવા માટે રચાયેલ હોય તેવું લાગે છે.
આ વ્યાપક પ્રતિબંધો હોવા છતાં, ઈરાનીઓ અને દેશની બહારના લોકો હજુ પણ માહિતીના આદાનપ્રદાન માટે મર્યાદિત રસ્તાઓ શોધી રહ્યા છે.
માહિતી ફેલાવવામાં મદદ કરતું એક અણધાર્યું સાધન શોર્ટવેવ રેડિયો છે. આ વર્ષની શરૂઆતમાં વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન એમ્સ્ટરડેમ સ્થિત બિનનફાકારક રેડિયો ઝમાનેહે શોર્ટવેવ દ્વારા રાત્રિના ફારસી ભાષાના સમાચાર કાર્યક્રમનું પ્રસારણ શરૂ કર્યું.
આ કાર્યક્રમ તેહરાન સમય મુજબ રાત્રે 11:00 વાગ્યે પ્રસારિત થાય છે અને સરળ, સસ્તા રેડિયો દ્વારા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે. કારણ કે શોર્ટવેવ સિગ્નલો લાંબા અંતર સુધી મુસાફરી કરે છે અને સંપૂર્ણપણે અવરોધિત કરવા મુશ્કેલ છે, તેથી ઇન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ હોય ત્યારે પણ તેઓ પ્રેક્ષકો સુધી પહોંચવાની પ્રમાણમાં વિશ્વસનીય પદ્ધતિ પ્રદાન કરે છે.
લેન્ડલાઇન દ્વારા ફોન કોલ્સ ટૂંકા સંદેશા વહન કરે છે
બીજી વાતચીત ચેનલ હજુ પણ કાર્યરત છે તે પરંપરાગત લેન્ડલાઇન ફોન કોલ્સ છે. વિદેશમાં કૌટુંબિક સંબંધો ધરાવતા લોકો ઈરાનથી કોલ્સ પ્રાપ્ત કરવાનું ચાલુ રાખે છે, જોકે આ વાતચીતો ઘણીવાર ટૂંકા અને સાવધ હોય છે.
જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય કોલિંગ કાર્ડ મોંઘા અને અવિશ્વસનીય રહે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં, વાસ્તવિક ટોક ટાઇમ જાહેરાત કરાયેલ મિનિટો કરતા ઘણો ઓછો હોય છે, જેના કારણે મૂળભૂત વાતચીત પણ મુશ્કેલ બને છે.
VPN અને ખાસ સાધનો દ્વારા મર્યાદિત ઇન્ટરનેટ
જોકે બ્લેકઆઉટને કારણે કનેક્ટિવિટી સામાન્ય સ્તરના લગભગ એક ટકા સુધી ઘટી ગઈ છે, તે હજુ પણ સંપૂર્ણ રીતે વપરાશકર્તાઓની નોંધપાત્ર સંખ્યા દર્શાવે છે. કેટલાક લોકો વર્ચ્યુઅલ પ્રાઇવેટ નેટવર્ક્સ (VPN) અથવા વધુ વિશિષ્ટ સાધનો દ્વારા ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
VPN ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિકને એન્ક્રિપ્ટ કરે છે પરંતુ અમુક સ્તરના કનેક્શન વિના કાર્ય કરી શકતા નથી. તેમ છતાં, થોડા ઈરાનીઓ તેનો ઉપયોગ કરવામાં સફળ રહ્યા છે. અહેવાલો સૂચવે છે કે VPN નો ઉપયોગ કરવાનો શંકાસ્પદ કેટલાક લોકોને અધિકારીઓ તરફથી ચેતવણી ટેક્સ્ટ સંદેશાઓ મળ્યા છે.
ટોરોન્ટો સ્થિત કંપની Psiphon દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા વધુ અદ્યતન સાધનો, શોધને બાયપાસ કરવા માટે ઇન્ટરનેટ ટ્રાફિકને છુપાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. શટડાઉન પહેલાં, પ્લેટફોર્મના ઈરાનમાં દૈનિક છ મિલિયન જેટલા વપરાશકર્તાઓ હતા. બ્લેકઆઉટ દરમિયાન, તે સંખ્યા નાટકીય રીતે ઘટીને 100,000 કરતા ઓછી થઈ ગઈ છે.
Lantern નામની સમાન સેવાનો પણ ઉપયોગ થાય છે, જોકે હાલમાં ફક્ત ઉચ્ચ તકનીકી જ્ઞાન ધરાવતા લોકો જ આ નેટવર્ક્સને વિશ્વસનીય રીતે ઍક્સેસ કરી શકે છે.
ઘણા ઈરાનીઓ માટે, પ્રતિબંધોએ ઊંડી હતાશા અને ચિંતા પેદા કરી છે. તેહરાનના ત્રીસના દાયકાના એક વકીલે પરિસ્થિતિને ભારે ગણાવી, કહ્યું કે તેણી જાણતી લોકોમાંથી માત્ર થોડા જ ભાગ પાસે હજુ પણ ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ છે.
તેમના મતે, મોટાભાગના લોકો ઓનલાઈન માહિતી અને સંદેશાવ્યવહારથી સંપૂર્ણપણે કપાયેલા છે. ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ કરવા માટે ક્યારેક એવા મિત્રોની મુલાકાત લેવી પડે છે જેઓ બહુવિધ VPN કનેક્શન જાળવી રાખે છે, જે એક દિવસથી બીજા દિવસ સુધી અણધારી રીતે કામ કરી શકે છે.
તેણીએ કહ્યું કે લાંબા સમય સુધી બ્લેકઆઉટ થવાથી વિદેશમાં રહેતા સંબંધીઓ સાથે મૂળભૂત સંપર્ક પણ ખૂબ જ મુશ્કેલ બની ગયો છે.
સેટેલાઇટ બ્રોડકાસ્ટ ડિજિટલ ફાઇલો શેર કરે છે
બીજો એક ઉપાય સેટેલાઇટ ટેલિવિઝન ટેકનોલોજીનો છે. યુએસ સ્થિત બિનનફાકારક નેટફ્રીડમ પાયોનિયર્સ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી સિસ્ટમ વપરાશકર્તાઓને સેટેલાઇટ બ્રોડકાસ્ટમાંથી ડિજિટલ ફાઇલો ડાઉનલોડ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
તુશેહ તરીકે ઓળખાતો આ પ્રોજેક્ટ સેટેલાઇટ ટીવી ચેનલ દ્વારા એન્ક્રિપ્ટેડ ડેટા મોકલે છે. દર્શકો તેમના ઘરના સેટેલાઇટ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને USB ઉપકરણ પર પ્રસારણ રેકોર્ડ કરે છે. પછી ફાઇલોને ફોન અથવા કમ્પ્યુટર પર સમર્પિત એપ્લિકેશન સાથે ડિક્રિપ્ટ કરી શકાય છે અને અન્ય લોકો સાથે શેર કરી શકાય છે.
સંસ્થાનો અંદાજ છે કે 2025 દરમિયાન ઈરાનમાં લાખો લોકોએ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો હતો, તાજેતરના ઇન્ટરનેટ શટડાઉન શરૂ થયા પછી હજારોથી લાખો લોકો તેના પર આધાર રાખતા હતા.
કારણ કે વપરાશકર્તાઓ ડેટા પાછો મોકલવાને બદલે ફક્ત સિગ્નલ મેળવે છે, તેથી અધિકારીઓ માટે આ પદ્ધતિને ટ્રેક કરવી મુશ્કેલ છે.
એલોન મસ્કની માલિકીની સ્ટારલિંકના સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ઉપકરણોનો ઉપયોગ પણ મર્યાદિત કિસ્સાઓમાં કરવામાં આવ્યો છે. ટર્મિનલ્સ સીધી સેટેલાઇટ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરે છે અને અગાઉ આ વર્ષની શરૂઆતમાં વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાયો હતો.